Με καφεδάκι και επιστήμη...

Για τους περισσότερους αποτελεί πρόταση ψυχαγωγίας,

στα χέρια όμως του "Ας μπούμε σε μια τάξη", μπορεί να γίνει διδακτική πρόταση...

Η ιδέα του Καφενείου της Επιστήμης ξεκίνησε στα τέλη της δεκαετίας του ’90 στη Γαλλία εξού και ο όρος "Café Scientifique", αλλά και τη Βρετανία και από τότε έχει επεκταθεί σε όλη την Ευρώπη (αν θες ρίξε μια ματιά εδώ).

Μιλάμε ουσιαστικά για απογευματινές ή βραδινές συναντήσεις σε χώρους που μόνο θυμίζουν καφενείο και στις οποίες κάποιο επιστημονικό ή/και τεχνολογικό θέμα μπαίνει προς συζήτηση. Μαζί με το φιλικό κλίμα, το καφεδάκι ή, για τύπους σαν εμένα, το κρασάκι θεωρείται απαραίτητο συστατικό της κουβέντας.

Αν θες να πάρεις μια γεύση, ένα Καφενείο της Επιστήμης διοργανώνεται την Πέμπτη 19 Μαρτίου στο βιβλιοπωλείο Ιανός, με την ευκαιρία της κυκλοφορίας του βιβλίου "Η καταγωγή του άνδρα" του Βρετανού γενετιστή Steve Jones.

Στο καφενείο θα συμμετέχουν ο Δρ. Γιώργος Ζαρκαδάκης, διευθυντής των Εκδόσεων ΑΒΓΟ και ο Δρ. Θοδωρής Αναγνωστόπουλος, Μοριακός Βιολόγος-Γενετιστής, πρόεδρος της Μη Κερδοσκοπικής οργάνωσης «Επιστήμη Επικοινωνία – SciCo».

Η κουβέντα θα ξεκινήσει στις 6 το απόγευμα .


Εντός έδρας τώρα...

Αλήθεια, είναι ανέφικτο να διοργανώσουμε "για την επόμενη Δευτέρα" ένα καφενείο της επιστήμης μέσα στη σχολική τάξη;

Μπορεί η πιτσιρικαρία να πάρει στις πλάτες της μια συζήτηση με κάποιο επιστημονικό περιεχόμενο; Την ενδιαφέρει να κάνει κάτι τέτοιο; Και αν το καταφέρει, τί θα έχει κερδίσει;

Από την άλλη, εμείς συνάδελφε είμαστε έτοιμοι να δοκιμάσουμε κάτι τέτοιο; Θέλουμε; Και αν ναι, τί ρόλο σκοπεύουμε να αναλάβουμε σε αυτή την ιστορία...;

Είμαι όλος αυτιά...

Μια ημερίδα σωματίδια στο Γ4, παρακαλώ. Και γρήγορα!

Ένα καλό με το πείραμα του Cern, είναι ότι μετά από πολύ καιρό ακούσα στα ΜΜΕ κάτι για την αγαπημένη μου επιστήμη, τη φυσική, και τις εξελίξεις σε αυτήν οι συνεχείς αναφορές στη γενετική βιολογία είχαν καταντήσει βαρετές!

Ένα κακό, είναι ότι συχνά βρίσκομαι σε δύσκολη θέση, εξαιτίας ερωτήσεων πάνω στο θέμα από μαθητές και όχι μόνο...

Οκ πάντως, μετά από λίγο ακόμη διάβασμα, καποια πράγματα τα ξεκαθάρισα Ας είναι καλά το αφιέρωμα του Ανδρέα Κασσέτα , το σχετικό λήμμα στη Βικιπαίδεια και κάποιες ακόμα αναφορές που βρήκα...

Πάνω στην ώρα λοιπόν έπεσε στα μάτια μου και η απαραίτητη εκδήλωση-ημερίδα.

Αντιγράφω από την ιστοσελίδα της ένωσης ελλήνων φυσικών:

Η Ένωση Ελλήνων Φυσικών, το Τμήμα Φυσικής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και το Τμήμα έρευνας και Ανάπτυξης της Ελληνογερμανικής Αγωγής σας προσκαλούν στην ημερίδα με θέμα
׃
«Το πείραμα του αιώνα στο σχολικό εργαστήριο»

Σάββατο 14 Φεβρουαρίου 2009,
Πολιτιστικό Κέντρο Πανεπιστημίου Αθηνών
Ακαδημίας 48 και Σίνα, 10679 Αθήνα

Σύμφωνα με τη σχετικές περιγραφές, η ημερίδα "φιλοδοξεί να βοηθήσει την εκπαιδευτική κοινότητα (και εμάς δηλαδή, όχι μόνο τους μαθητές...) να κατανοήσει τις βασικές αρχές λειτουργίας του επιταχυντή, παρουσιάζοντας στους μαθητές τη διαδικασία της επιστημονικής μεθοδολογίας (της ποιας; μα καλά κανείς δεν το διάβασε αυτό; τέλοσπάντων...) δίνοντας τους την ευκαιρία να επεξεργαστούν – μέσω μίας σειράς διαδραστικών εφαρμογών και εργαλείων - πραγματικά δεδομένα από τα πειράματα που εκτελούνται στο CERN"

Με περιγραφή στο τί γίνεται στο CERN, με εκπαιδευτικά σενάρια για το πώς μπορούν να "περάσουν" κάποια πράγματα και στη σχολική τάξη και φυσικά με μπουφέ...

Ενδιαφέρον μου φαίνεται...

Τί λες;

Update (4/2/09): Όσοι έχουν επισκεφτεί το CERN ίσως μπορούν να πουν και καποια πράγματα παραπάνω. Τσέκαρε το blog του Βάγγου

Χρήση των wiki στην εκπαίδευση

Αυτά είναι! Το "Ας μπούμε σε μια τάξη" είναι τρισ-ευτυχισμένο!

Κάμποσους μήνες μετά τη δημοσίευση "Wikipedia και διδασκαλία; Παίζει κάτι;" , διαπιστώνω πως μια πολύ καλή προσπάθεια βρίσκεται στα πρώτα της βήματα σχετικά με τη χρήση προγραμμάτων wiki στη διδασκαλία μην τρομάζεις συνάδελφε δεν είναι τίποτα τρομερό - Αν θες να μάθεις τί εννοεί, ρίξε μια ματιά εδώ.

Αναφέρομαι στο "Filolo-wiki", το οποίο όπως διαβάζω:

"δεν είναι παρά ένα wiki φτιαγμένο από μαθητές, με αντικείμενο τα φιλολογικά μαθήματα που διδάσκονται στο σχολείο. Σε πρώτη φάση διαπραγματεύεται θέματα αρχαίας ιστορίας, αλλά σύντομα θα επεκταθεί και σε άλλα αντικείμενα, όπως η λογοτεχνία, η αρχαία ελληνικά γραμματεία κ.ά."

Γουστάρω. Με μια αρκετά συνειδητοποιημένη στάση στο ερώτημα "γιατί wiki στη διδασκαλία;" και μια ωραία διάθεση ότι "κάτι θα βγει από αυτό" και τα πρώτα αποτελέσματα γίνονται εμφανή...

Εύγε!

Υλικό για φυσική και χημεία Λυκείου

Παρακολουθώ τις εξελίξεις στο θέμα "χρήση του Διαδικτύου στην εκπαίδευση" και καλά κάνεις ψηλέ.

Υπάρχουν πολλά που θα ήθελα να αναφέρω για το θέμα όμως σήμερα είναι Κυριακή και έξω έχει ήλιο...

Ας αναφέρω λοιπόν μόνο ένα παράδειγμα. Η ιστοσελίδα του Διονύση Μάργαρη, μία ολοκληρωμένη και ιδιαίτερα προσεγμένη θα πρόσθετα πρόταση χρήσης για τη διδασκαλία της φυσικής και της χημείας στο Λύκειο.

Μία πληθώρα από "λυμένες" ασκήσεις και ερωτήσεις, διαγωνίσματα, θέματα Πανελληνίων ταξινομημένα ανά κεφάλαιο, παρουσιάσεις Powerpoint, ένα ωραίο blog και για τις σκέψεις του Διονύση και αρκετές έτοιμες προτάσεις για τη χρήση του Interactive Physics στην τάξη μαζί με τα απαραίτητα φύλλα εργασίας επιτέλους και κάποιος που θυμάται ότι χρειάζονται και αυτά. Άφθονο υλικό κατάλληλο τόσο για τον υποψήφιο, όσο και για τον εκπαιδευτικό...

Και φυσικά δεν μπορώ να αφήσω ασχολίαστη την ατάκα που φιγουράρει στο πάνω μέρος της ιστοσελίδας και σε κάνει να ελπίζεις πολλά:

Επειδή το να μοιράζεσαι πράγματα, είναι καλό για όλους….

Μπράβο ρε Διονύση. Σου βγάζω το καπέλο.

ΥΓ. Ως υστερόγραφο, ένα σχόλιο: Ο Διονύσης τον οποίο δεν γνωρίζω έτσι; δεν σπονσοράρω κανένα γνωστό μου... είναι μάλλον εμφανές ότι είναι από τους συναδέλφους που εργάζονται στον πυρετό των πανελληνίων. Και θα μπορούσε κάλλιστα το χρόνο που έχει αφιερώσει για την ιστοσελίδα, να τον έχει αξιοποιήσει σε ιδιαίτερα μαθήματα.

Δηλαδή σε λεφτά.

Αλλά δεν το έχει κάνει... Ακούτε ρε;

Αυτο-αξιολόγηση εκπαιδευτικών

Ρε παιδί μου τί έχω πάθει και μπλέκω συνεχώς με κάτι θέματα βουνό! Άκου πάλι αυτο-αξιολόγηση! δεν μπορούσα να πετάξω κανα video από το youtube να ξεμπερδεύω - έχω να διορθώσω κι αυτά τα διαγωνίσματα για αύριο!

Τέλος πάντων.

Σήμερα παιδιά θα μιλήσουμε για την "αυτο-αξιολόγηση των εκπαιδευτικών". Σύμφωνα με τον ορισμό, αυτο-αξιολόγηση ονομάζουμε κόφτο με τους ορισμούς, ήδη βαρεθήκαμε!

Ωραία. Ας μιλήσουμε πιο απλά.

Όταν λέω "αυτο-αξιολόγηση μου" εννοώ ότι με κάποιο τρόπο οργανώνω συνεχώς τις σκέψεις μου και τις πράξεις μου προκειμένου να παίρνω μια ιδέα για το αν κάνω καλά τη δουλειά μου. Γιατί θέλω να τη βελτιώσω.

Άρα μάνι μάνι προκύπτουν τα ζητήματα που θα με απασχολήσουν στη συνέχεια της δημοσίευσης. Το πρώτο είναι να συνειδητοποιήσω αν θέλω να κάνω κάτι τέτοιο: να αυτο-αξιολογηθώ. Το δεύτερο είναι να ψάξω πώς μπορώ να το πετύχω.

Έχουμε + λέμε =

Θέλω να αυτο-αξιολογηθώ; Λοιπόν, προσωπικά τα πράγματα τα βλέπω απλά: Υπάρχει μία αλλά σημαντική προϋπόθεση για να θέλω αυτο-αξιολόγηση.

Θέλω να αυτο-αξιολογηθώ, μόνο αν έχω βάλει καλά στο πετσί μου την άποψη ότι από το μάθημα μου δεν μαθαίνουν μόνο οι μαθητές, αλλά και εγώ. Για την ακρίβεια συνήθως εγώ είμαι αυτός που μαθαίνει περισσότερο από όλους, αλλά αυτό είναι άλλη συζήτηση...

Μαθαίνω διδάσκοντας δηλαδή. Και στην προκειμένη περίπτωση δεν έχει τόση σημασία το "μαθαίνω φυσική" ή το "μαθαίνω χημεία", αλλά κυρίως το "μαθαίνω να διδάσκω". Που σημαίνει ότι θέλω στο τέλος να 'χω και μια άποψη για το πού τα πήγα καλά ή να έχω και μια λίστα στο μυαλό μου ή στο χαρτί με τα λάθη μου που όσο και να το κρύβεις συνάδελφε τα λάθη μας υπάρχουν, κόψε τις ανωριμότητες.

Και περνάμε αισίως στο δεύτερο μας θέμα: Ωραία και θέλω: Πώς μπορώ να το κάνω;

Εδώ συνάδελφε επιλέγεις. Όχι γιατί τα πράγματα είναι "φλου" δεν είναι, αλλά γιατί δεν μπορείς να αξιολογείς όλες της πτυχές της διδασκαλίας σου ταυτόχρονα. Ήρθε η στιγμή να αποφασίσεις, τί θα αξιολογήσεις και τί θα αφήσεις...

Το σίγουρο είναι ότι θα πρέπει εκ των προτέρων να έχεις στο νου σου τί "ψάχνεις" και ποια είναι τα κριτήρια σου. Στο δίκτυο υπάρχουν άπειρες φόρμες (η αναζήτηση στο google με όρους "self evaluation teacher criteria" βγάζει 1.970.000 αποτελέσματα!!) από τις οποίες μπορείς να πάρεις μια ιδέα (πχ. αυτή ή αυτή ), αν και εγώ δεν βρήκα κάποια που να μου ταιριάζει όσο θέλω. Γι' αυτό λέω "να πάρεις μια ιδέα"...

Πάρε λοιπόν μια ιδέα και βγάλε τις αποφάσεις σου. Το τί κριτήρια θα έχεις εξαρτάται από το γνωστικό αντικείμενο το μάθημα που κάνεις εννοεί, τη βαθμίδα στην οποία εργάζεσαι και φυσικά τους στόχους της διδασκαλίας σου (και δεν εννοώ μόνο τους στόχους του επίσημου αναλυτικού προγράμματος αλλά και τους "άλλους", τους δικούς σου στόχους...)

Ίσως εδώ βοηθήσει να πω δυο λόγια για το τί κάνω εγώ. Πες και συ καμιά ιδέα γι' αυτό τα έχουμε τα σχόλια!

Εγώ λοιπόν μετράω, συζητώ και φαντάζομαι.

Μετράω. Μετράω για παράδειγμα τις φορές που με τις φοβερές ερωτήσεις τους με πιάνουν "αδιάβαστο" οι μαθητές. Μετράω χασμουρητά... Μετράω ερωτήσεις. Μετράω και συγκρίνω σε αυτό το θέμα, το να πραγματοποιείς το ίδιο μάθημα σε διαφορετικά τμήματα είναι πολύ βοηθητικό...

(Συνολικά κύριοι, την άποψη που έχουν οι 30 ανεπίσημοι αξιολογητές που βρίσκονται μπροστά μου κάθε πρωί, προσπαθώ να τη "διαβάζω". Δεν είναι εύκολο. Νομίζω όμως ότι δεν υπάρχει πιο αγνή αξιολόγηση από αυτή των μαθητών που θέλουν σε πείσμα των καιρών να μάθουν...).

Συζητώ. Συζητώ με συναδέλφους που γνωρίζω ότι ασπάζονται τους προβληματισμούς μου για αυτο-βελτίωση (και όπου "χωράει", ζητάω να δω τη διδασκαλία κάποιου άλλου, ή ζητώ από κάποιον άλλο να δει τις δικές μου). Συζητώ με ανθρώπους που γνωρίζουν τους τομείς γνώσης που σχετίζονται με τη δουλειά μου (διδακτική, παιδαγωγικά, τεχνολογία κ.α.). Συζητώ μάλλον εννοείται αυτό και με τους μαθητές μου.

Σημαντικό. Αυτές τις συζητήσεις να μην τις περιμένουμε. Να τις προκαλούμε. Γιατί ειδικά στην περίπτωση των συναδέλφων, παίζει και ένα σχετικό ταμπού...

Και τέλος, φαντάζομαι. Εντάξει, έχει σημασία το τί κάνω, αλλά πιο πολύ σημασία έχει το τί δεν κάνω. Φαντάζομαι λοιπόν πώς θα μπορούσε να διδαχθεί το ίδιο "πράγμα" με διαφορετικούς τρόπους. Και δεν είναι πάντα εύκολο...

Αυτά περί αυτο-αξιολόγησης. Κλείνω με τις λέξεις που χρησιμοποίησα και σε μια παλιότερη δημοσίευση για παρόμοιους προβληματισμούς. Μου άρεσαν βλέπεις...

Το "30 χρόνια εκπαιδευτικός" μπορεί να σημαίνει "30 χρόνια βελτιώνομαι", μπορεί όμως να σημαίνει και "30 χρόνια κολλημένος".

Ο καθένας ας αποφασίσει που ανήκει...

ΥΓ. Νομίζω ότι είναι σαφές από όσα γράφω, αλλά ας το ξεκαθαρίσω. Το γεγονός ότι υπερασπίζομαι την αυτο-αξιολόγηση των εκπαιδευτικών, δεν σημαίνει ότι υπερασπίζομαι και κάθε είδους αξιολόγηση τους. Δεν υπερασπίζομαι δηλαδή το αντίστοιχο νομικό πλαίσιο που περιλαμβάνει ένα σωρό αξιολογητές πάσης φύσεως (διευθυντές, σχολικούς συμβούλους ή προϊσταμένους αξιολόγησης). Ούτε υπερασπίζομαι ιστοσελίδες όπως η Rate My Teachers που, εντάξει, έχει τους λόγους της να υπάρχει.

Μιλάω για τον καθένα από εμάς σε προσωπικό επίπεδο. Για όσους τελος πάντων θέλουν να κάνουν καλύτερα τη δουλειά τους.

Για την πάρτη τους.

Εποπτικά "μέσα" στη διδασκαλία

Πάλι "έμπλεξα" με μεγάλο ζήτημα... Δεν ήξερες, δε ρώταγες;

Λοιπόν. Εποπτικά μέσα στη διδασκαλία των φυσικών επιστημών (και όχι μόνο)

Έχουμε και λέμε. Με τον όρο "εποπτικό μέσο διδασκαλίας", έχω στο μυαλό μου οτιδήποτε μπορεί να χρησιμοποιηθεί κατά τη διάρκεια μιας διαδικασίας διδασκαλίας-μάθησης με σκοπό να αυξήσει ή να αλλάξει τα αισθητηριακά "κανάλια" που αυτή χρησιμοποιεί, θεωρώντας ότι κάτι τέτοιο βελτιώνει το μαθησιακό αποτέλεσμα.

Για να προσγειωθούμε στο πεδίο των χειροπιαστών παραδειγμάτων, μπορείς να έχεις στο μυαλό σου εικόνες, ταινίες, διαδραστικά περιβάλλοντα, μοντέλα, ηχογραφημένες ομιλίες, φυσικά αντικείμενα μεγάλε δεν μπορώ να τα γράψω όλα - ο κατάλογος είναι τεράστιος!

Οι υπερασπιστές της άποψης ότι "τα εποπτικά μέσα διδασκαλίας βελτιώνουν το μαθησιακό αποτέλεσμα" είναι πολλοί. Και επεκτείνονται από τους κοινούς θνητούς της σχολικής τάξης ("αμα δεν τους δείξεις κάτι, δεν πρόκειται να το θυμούνται") μέχρι τα σαλόνια της διδακτικής των φυσικών επιστημών.


Για παράδειγμα, στο παρεπιμπτόντως πολύ καλό για τα ελληνικά δεδομένα βιβλίο "Θέματα διδακτικής για τα μαθήματα των φυσικών επιστημών" διαβάζω (σελ. 267) ότι θυμόμαστε:

- 10% απ' ό,τι διαβάζουμε
- 20% απ' ό,τι ακούμε
- 30% απ' ό,τι βλέπουμε
- 50% απ' ό,τι ακούμε και βλέπουμε
- 70% απ' ό,τι λέμε συνομιλώντας με άλλους
- 90% απ' ό,τι λέμε φτιάχνοντας κάτι

Ίσως αρκετοί σχολιάσουν ότι τέτοιες πεποιθήσεις εκφράζονται και με το επιτυχημένο:

"Ακούω και ξεχνώ
βλέπω και θυμάμαι
φτιάχνω και καταλαβαίνω"

(λένε ότι είναι κινέζικη παροιμία, εμένα μου αρέσει και μόνο το ενδεχόμενο να είναι!)

Τέλος πάντων. Για να μη πολυλογώ, ας ξεκαθαρίσω ότι η θέση μου σε γενικές γραμμές συμφωνεί με τα παραπάνω. Έχω όμως να κάνω ένα σχόλιο:

Πολλές φορές ακούω συναδέλφους να μιλούν για τη "λύση" που προσφέρουν τα εποπτικά μέσα διδασκαλίας στη διδασκαλία: "Όσο πιο πολλά μέσα χρησιμοποιείς, τόσο καλύτερα".

Ναι μεν, αλλά.

Υπάρχει και το διόλου απίθανο ενδεχόμενο τα εποπτικά μέσα διδασκαλίας να χρησιμοποιηθούν με τρόπο που δεν βελτιώνει τα μαθησιακά αποτελέσματα. Για να μην πώ "τα μειώνει" και με μαλώσετε...

Θυμήσου για παράδειγμα όλες αυτές τις βαρετές χρήσεις του powerpoint που κατά καιρούς σίγουρα όλοι έχουμε πετύχει, π.χ. σε διάφορα συνέδρια. Το αντικείμενο μπορεί να ενδιαφέρει, το μέσο είναι εκεί, χρησιμοποιείται, με τρόπο όμως που αφήνει το μαθησιακό αποτέλεσμα στο μπουφέ του συνεδρίου.

Ή σκέψου ας πούμε πόσο εύκολα, λογισμικά που με κατάλληλη χρήση μπορούν να είναι και πραγματικοί θησαυροί όπως αυτό που βρήκα στο ιστολόγιο "Ars Longa Vita Brevis" και περιγράφεται στο παρακάτω video, είναι δυνατόν να αλλάξουν τα μαθησιακά αποτελέσματα και αυτά να μετακινηθούν από την περιοχή των φυσικών επιστημών προς το σχεδιασμό αντικειμένων ή, απλά, τη ψυχαγωγία. Που είναι γνώση, αλλά όχι στόχος της διδασκαλίας φυσικών επιστημών...

Αυτό δηλαδή που θέλω να πω είναι, ναι, να δοκιμάσουμε κάθε εποπτικό μέσο διδασκαλίας που μπορούμε να έχουμε στη διάθεσή μας, αλλά να μην ξεχνάμε ότι κάτι τέτοιο σε καμία περίπτωση δεν μας εξασφαλίζει μια καλή διδασκαλία...

Και για να κλείσω με κάτι σχετικό αν και κάπως τραβηγμένο, δες στο παρακάτω video έναν πραγματικά καταστρεπτικό τρόπο χρήσης του εποπτικού μέσου διδασκαλίας "τηλεόραση".

Έρχεται από τη γειτονική Αίγυπτο αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ορισμένα "εγχώρια προϊόντα" είναι καλύτερα, έτσι;
Ακόμη και στα αραβικά όμως που είναι, είναι προφανές σε όλους ότι η σημαντική πληροφορία δεν χρησιμοποιεί καθόλου τη δύναμη της εικόνας που δίνει η τηλεόραση και παράλληλα χάνεται, με όλες αυτές τις τιμές του χρηματιστηρίου να βολτάρουν!

Αξιολόγηση

Πρώτα από όλα να ξεκαθαρίσω κάτι σημαντικό σχετικά με τον τίτλο.

Αξιολόγηση; Πολύ γενικό δεν ακούγεται αυτό;

Όντως είναι πολύ γενικός ο όρος. Και μόνο για το πλαίσιο της διδασκαλίας φυσικών επιστημών, ο όρος "αξιολόγηση" μπορεί να σημαίνει:

- αξιολόγηση μαθητών. Ελληνιστί: "για να δούμε, έμαθε τίποτα;"...

- αξιολόγηση εκπαιδευτικών. Εδώ τζιζ!

- και τέλος νομίζω αξιολόγηση διδασκαλίας / διδακτικού υλικού.

Και καθένα από αυτά, χωράει τουλάχιστον 5 καφέδες συζήτηση. Και εγώ θέλω να κοιμηθώ σήμερα, οπότε ας διαλέξω...
Έχουμε + λέμε =

Αξιολόγηση του μαθητή. Για να είμαι ειλικρινής, αμέσως μετά το τέλος του τριμήνου, δεν μου βγαίνει και πολύ να μιλήσω για αυτή την ιστορία. Θα το αφήσω για άλλη φορά ρε κοίτα που φτάσαμε, κουράστηκε και ο αξιολογητής!


Αξιολόγηση εκπαιδευτικών. Χμ... Από τη μία πλευρά, η άποψη "μα καλά, υπάρχει κάποιος μηχανισμός που ελέγχει αν οι εκπαιδευτικοί κάνουμε καλά τη δουλειά μας;". Από την άλλη, το εργασιακό επιχείρημα: "και τι θα κάνουμε δηλαδή, μια ζωή θα περνάμε εξετάσεις; Τί δουλειά είναι αυτή". Ο καθένας με το δίκιο του κι εγώ πάλι με το δικαίωμα να τοποθετηθώ άλλη φορά

Και φτάνουμε στην αξιολόγηση της διδασκαλίας ή/και του διδακτικού υλικού. Που έχω την αμυδρή πες εντύπωση ότι δεν την πολυσυζητάμε, συνάδελφοι. Ειδικά άμα μιλάμε για τη δική μας διδασκαλία ή το υλικό εμείς χρησιμοποιούμε.

Από τις συγκρίσεις που ενοχλούν: Αν στήσεις αυτί στο γραφείο των καθηγητών, αργά ή γρήγορα θα την ακούσεις τη φράση "ρε κοίτα τί μου απαντά το UFO σε αυτή την άσκηση". Αν όμως θες να ακούσεις το πιο πολιτισμένο "παιδιά έκανα το εξής λάθος σε κείνο το μάθημα", μάλλον θα χρειαστείς την τύχη με το μέρος σου...

Και το χειρότερο είναι ότι υποψιάζομαι πως δεν είναι απλά ότι δεν συζητάμε για το πώς τα πήγαμε στη τάδε ή τη δείνα διδασκαλία, αλλά ότι μερικοί ούτε καν το σκεφτόμαστε. Ατομικά δηλαδή...

Λοιπόν. Το επιχείρημα ότι υπάρχουν πολλά που πρέπει να κάνουμε εκτός μαθημάτων, οπότε καμιά φορά δεν προλαβαίνουμε, μπορώ να το καταλάβω. Κι εγώ στο ίδιο καζάνι βράζω. Δεν μιλάμε όμως για μια λεπτομέρεια της διδασκαλίας, έτσι; Μιλάμε για το βασικό τρόπο να γίνει η δουλειά μας καλύτερη κάτι που θεωρώ αυτονόητο ότι θέλουμε να γίνεται...

Και δεν είναι και τίποτα φοβερό, μην τρελαθούμε. Οργάνωση χρειάζεται. Λιγότερη από την οργάνωση που χρειάζεται για να καταγράψεις την επίδοση 30 πιτσιρικάδων στο τρίμηνο και σ'έχω δει αρκετά σχολαστικό σε κάτι τέτοια...

Η διδακτική έχει προτείνει το "ημερολόγιο του δασκάλου". Όπως το ακούς: ημερολόγιο στο οποίο ο εκπαιδευτικός καταγράφει σκέψεις και προβληματισμούς, με σκοπό να αναστοχαστεί σε ότι πήγε ή δεν πήγε καλά.

Εγώ θα είμαι περισσότερο ρεαλιστής. Ένα μικρό σημειωματάριο είναι αρκετό. Ένα σημειωματάριο με όσα βλέπουμε να μην "τραβάνε". Όποτε προλαβαίνουμε και λίγα κάθε φορά. Ένα σημειωματάριο, συζήτηση με κανα συνάδελφο και αβέρτα δοκιμές!

Και τί μπορείς να δοκιμάσεις; ένα σωρό! 'Ορεξη να'χεις... Διάβασε ας πούμε αυτό το άρθρο το οποίο απευθύνεται σε νέους δασκάλους. Σίγουρα θα βρεις πολλές ιδέες, έτοιμες προς δοκιμή!

Το σημαντικό είναι να γνωρίζουμε κάθε φορά τι αξιολογούμε. Το συγκεκριμένο τρόπο να ξεκινάω το μάθημα, τη συγκεκριμένη ιδέα (πχ. έφερα στη τάξη ένα δημοσίευμα σχετικό με το μάθημα: έγινε τίποτα καλύτερο; Κι αν ναι, τι;), τον συγκεκριμένο τρόπο να αναπαραστήσουμε ένα κομμάτι γνώσης (πινακάκι από το σχολικό βιβλίο, σχεδιάγραμμα στον πίνακα, ιστοσελίδα από το δίκτυο κτλ).

Ή ας πούμε μπορούμε να προσέχουμε και τα διαγωνίσματα που βάζουμε. Ένα αρχείο χρειάζεται. Και αστερίσκους! Αστερίσκο σε όποιο ερώτημα βλέπουμε ότι είναι αρκετοί οι μαθητές που δεν καταλαβαίνουν "τί ζητάει το θέμα". Σιγά το δύσκολο.

Επίλογος. Τα πράγματα συνάδελφοι είναι απλά:

Το "30 χρόνια εκπαιδευτικός" μπορεί να σημαίνει "30 χρόνια βελτιώνομαι", μπορεί όμως να σημαίνει και "30 χρόνια κολλημένος".

Ο καθένας ας αποφασίσει που ανήκει...

Ιστολόγια εκπαιδευτικών

Οταν ξεκίνησω να γράφω στο "Ας μπούμε σε μια ταξη" είχα κάνει ένα γερό ψάξιμο στη blog-όσφαιρα για ιστολόγια συναδέλφων. Στο κάτω κάτω στόχος αυτού του blog είναι να επικοινωνήσει πρωτίστως με αυτούς.

Θυμάμαι ότι είχα προσπαθήσει τότε να εξαντλήσω κάθε τρόπο εντοπισμού "συναδελφικών" ιστολογίων και τα αποτελέσματα μου φαινόντουσαν μάλλον απογοητευτικά...

Όμως όλο αυτό το καιρό μιλάμε για 2-3 μήνες τώρα βλέπω να δημιουργούνται αρκετά ενδιαφέροντα ιστολόγια με θέμα την εκπαίδευση ή/και τις φυσικές επιστήμες. Και αυτό είναι το ζητούμενο. Να εκμεταλλευτούμε, όλοι όσοι ενδιαφερόμαστε να βελτιώσουμε τη δουλειά μας, τη δυνατότητα επικοινωνίας που μας δίνουν τα ιστολόγια.

Προσπαθώντας λοιπόν να δώσω ακόμη μια "σπρωξιά" σε αυτή τη μικρή προσπάθεια επικοινωνίας, είπα να κάνω μια αναφορά σε ιστολόγια που έχω εντοπίσει και να αφήσω το πεδίο των σχολίων ανοικτό για πιθανές προσθήκες/προτάσεις σας. Για λόγους που σχετίζονται με τις προτεραιότητές μου χε χε, θα περιοριστώ σε ιστολόγια εκπαιδευτικών που κρατούν τη κεντρική θεματολογία τους γύρω από το χώρο της εκπαίδευσης.

Έχουμε επισκεφτεί και λέμε:

- Το ιστολόγιο του καλωδιωμένου δάσκαλου, ενός ανθρώπου που δείχνει να διαθέτει αρκετή από την εμπειρία του "παλιού" στο χώρο και τον ενθουσιασμό του "νέου".

- Η συμπαθητικότατη Βδέλλα, το ιστολόγιο που καταφέρνει πολύ διακριτικά να μεταδίδει ένα αίσθημα ανθρωπιάς σε όσα περιγράφει. Από τις αναφορές του ιδιοκτήτη του στην εκδρομή που πήγε μέχρι τους προβληματισμούς του γύρω από σημαντικά ζητήματα εκπαίδευσης, το μήνυμα "προσπαθώ για καλύτερη κοινωνία/σχολείο" υπάρχει παντού...

- Το ιστολόγιο hey teacher μου κίνησε κάποια στιγμή το ενδιαφέρον, λόγω της όρεξης που φαινόταν από τα κείμενα του να έχει ο ιδιοκτήτης του. Βέβαια τελευταία δείχνει να έχει "αράξει", ποιος ξέρει τι βλέψεις έχει για το μέλλον του ιστολογιου του...

- Και το stealth school, μαζί με την κριτική του ματιά στις κουβέντες περί εκπαίδευσης, κάπου έχει χαθεί τώρα τελευταία. Δασκαλύκε δασκαλύκε είσαι εδώ;

- Πανταχού παρούσα και δυναμική η δασκαλούα αναμεταδίδει νέα και σκέψεις από την Κύπρο. Ακόμη και όταν θέλει να λουφάρει, βρίσκει τρόπους να κρατά το ιστολόγιο της ανανεωμένο!

- Μιας στις τόσες το ημερολόγιο ενός δασκάλου μας χαρίζει κάποιο κείμενο που κατά κανόνα έχει ενδιαφέρον.

- Δυναμικά δείχνει να μπαίνει στο παιχνίδι της blog-όσφαιρας και ο κύριος Μάργαρης. Με μία πολύ δυνατή πρόταση αρκετών links με εκπαιδευτικό υλικό και αντίστοιχους προβληματισμούς, έβαλε αρκετά λιθαράκια στο οικοδόμημα "εκπαιδευτικά blogs". Καλή συνέχεια!

- Ο χώρος της βιολογίας πάντως δείχνει να είναι πολύ μπροστά σε σχέση με τους υπολοιπους των φυσικών επιστημών. Ιστολόγια όπως τα b(io)log, καφές και τσιγάρο, science for coffee, η βιολογία στο σχολείο, biologists, hfr, στήνουν πολύ όμορφα κείμενα με αφετηρία τον κόσμο της βιολογίας και προορισμό οτιδήποτε βάλει ο νους σου. Ζητήματα εκπαίδευσης σε αρκετά καλή συχνότητα και σε καλές τιμές.

- Περισσότερο χρήσιμο για τους μαθητές του είναι το ιστολόγιο του Δάσκαλου Κ. . Ένα καλό παράδειγμα για όποιον ενδιαφέρεται να χρησιμοποιήσει ένα blog σαν δίαυλο επικοινωνίας με τους μαθητές του.

- Ο οξυδερκής αλλά δυσλεκτικός δάσκαλος δεν αφήνει συχνά δημοσίευση χωρίς την κατάλληλη επιχειρηματολογία και πολλές φορές τριγυρνά με κέφι στις σελίδες σχολιασμού. Keep walking!

- Από την άλλη, θεωρώ απαραίτητη την πολιτική "ματιά" σε ζητήματα εκπαίδευσης που βάζουν ιστολόγια όπως τα "εκ-κίνηση" και "εκπαιδευτικό ημερολόγιο". Η άποψη ότι οι αποφάσεις σε όλα τα επίπεδα της εκπαίδευσης επηρεάζονται σημαντικά και από πολιτικούς παράγοντες είναι άποψη που το "Ας μπούμε σε μια τάξη" ασπάζεται.

- Μια μεταλλαγμένη φιλόλογος με μπόλικη εξοικείωση με ζητήματα νέων τεχνολογιών έχει φτιάξει το let's blog together, μια από τις πιο πρόσφατες "ανακαλύψεις" μου. Με μικρό αλλά σταθερό ρυθμό δημοσιεύσεων.

- Στα λιβάδια των φιλολόγων τριγυρνά και το ιστολόγιο "Η γλώσσα στο Γυμνάσιο". Μπορεί η θεματολογία του τις περισσότερες φορές να αφορά τους συναδέλφους "της θεωρητικής", όμως όλο και κάπου θα βρεις κάτι που θα αφορά κι εσένα πε στην τετάρτη

- Αν δεν παινέψεις το σπίτι σου, θα πέσει να σε πλακώσει. Το ιστολόγιο "οι εκπαιδευτικοί μιλούν" είναι ένα από τα ιστολόγια που μου αρέσει να εκφράζομαι, είτε σε μορφή ποστ, είτε σε μορφή σχολίων. Περάστε κόσμε!

Αυτά τα ολίγα ιστολόγια από την πλευρά μου.

Καλή συνέχεια σε όλους συγχωρέστε με αν ξέχασα κανέναν!

ΥΓ. Ας συμπληρώσω τη λίστα και με ένα ακόμη ιστολόγιο, αυτό του συναδέλφου Γ. Παναγιωτακόπουλου, το "Φυσικής Αναγνώσματα". Καινούργιο μεν, πολλά υποσχόμενο δε... Εύχομαι να ανταποκριθεί στις προσδοκίες που από μόνο του έχει θέσει!

Όταν οι μαθητές παρουσιάζουν το έργο τους...

Τα παρακάτω λόγια είναι μια προσωπική προσπάθεια μετάφρασης ενός ενδιαφέροντος άρθρου γραμμένου στα αγγλικά, που βρήκα στο ιστολόγιο του Rolfe Schmidt. Προσφέρει μια καλή επιχειρηματολογία για να παροτρύνουμε πιο συχνά τους μαθητές μας να παρουσιάζουν κάτι που έχουν μάθει κάτι που, κακά τα ψέμματα συνάδελφε, στην ουρά των προτεραιοτήτων μας βρίσκεται στο βάθος...

Τέλος πάντων, εγώ ας κάνω στο πλάι, στο προσκήνιο οι λέξεις του κύριου Rolfe Schmidt:

Από το δημοτικό μέχρι το γυμνάσιο είχα ένα σωρό προβλήματα σε μαθήματα που κανονικά θα έπρεπε να είναι από τα αγαπημένα μου. Μερικές φορές ίσα ίσα τη γλίτωνα.

Τα προβλήματα αυτά θα μπορούσαν να εκφράζονται με δύο μορφές:
• Δεν έκανα την εργασία για το σπίτι
• Δεν έδειχνα το έργο μου

Είμαι αρκετά βέβαιος ότι οι περισσότεροι δάσκαλοι μου θεωρούσαν πως ήμουν τεμπέλης και αδιάλλακτος. Τουλάχιστον αυτό μου είπε ο δάσκαλος της φυσικής. Όμως έκαναν λάθος.

Δεν ήμουν τεμπέλης - διάβαζα πάντα κομμάτια από τα επόμενα κεφάλαια, έλυνα ασκήσεις που δεν μου είχαν ανατεθεί, μόνο και μόνο επειδή τις θεωρούσα διασκεδαστικές. Τις εργασίες για το σπίτι δεν τις έκανα επειδή ήταν βαρετές. Και η σκέψη να περνάω το χρόνο μου βαρετά, ποτέ δεν μου πέρασε από το νου.

Και δεν ήταν αδιαλλαξία αυτό που με εμπόδιζε να παρουσιάζω το έργο μου στις εξετάσεις. Μάλλον ήταν περισσότερο μια παρεξήγηση.

Τώρα βλέπω ότι οι δάσκαλοι έχουν μερικούς πολύ καλούς λόγους να ζητούν από τους μαθητές τους να παρουσιάζουν το έργο τους. Τρεις από αυτούς τους λόγους είναι οι εξής:
1. Η μέθοδος είναι σημαντικότερη από τα αποτελέσματα
2. Η επικοινωνία είναι σημαντικότερη από τα αποτελέσματα
3. Οι δάσκαλοι έχουν αρκετή δουλειά, άρα θα κάνετε καλύτερα εάν το γραπτό σας είναι πιο εύκολο να βαθμολογηθεί…

(το υπόλοιπο κομμάτι του άρθρου εδώ)

Αλήθεια, πόσο συχνά βάζουμε τους μαθητές μας να παρουσίασουν κάτι που έχουν μάθει; Πόσες φορές σκεφτήκαμε να "χαραμίσουμε" τη διδακτική μας ώρα στις σκέψεις του Βασίλη, της Νατάσσας ή της Χριστίνας;

Στα λάθη και τα επιχειρήματά τους;

Στις επιλογές και τους προβληματισμούς τους;

Και το σημαντικότερο.

Πώς γίνεται, ενώ όλοι εμείς οι ΠΕ4 γνωρίζουμε πόση Φυσική μάθαμε διδάσκοντάς τη (δηλαδή παρουσιάζοντας τη...), να αγνοούμε αυτόν το τόσο αποδοτικό τρόπο μάθησης...;

ΥΓ. Και θα σας προλάβω ρε, όσους είστε έτοιμοι να μου την πέσετε: "Και γίνονται όλα αυτά ρε xrysostome; Θα προλάβουμε με τόση ύλη; ".

Γίνονται, ισχυρίζομαι, γιατί πέρισυ τις είδα να γίνονται:

Εθελοντικές παρουσιάσεις θεμάτων της επιλογής τους, που σχετίζονται με το μάθημα της Βιολογίας, από μαθητές της α' Γυμνασίου.

Παρουσίαστε, αρμ!

Σοβαρά τώρα. Ωραία εμπειρία. Κάποια άλλη στιγμή λέω να τη σχολιάσω εκτενώς. Πιθανότατα όταν φέτος επαναληφθεί...

Στο επανιδείν...

Προσομοιώσεις φυσικής

Μία ιστοσελίδα με χρήσιμες προσομοιώσεις για τη διδασκαλία των φυσικών επιστημών βρήκα τέλος πάντων ας είναι καλά η αγαπητή συνάδελφος που μου την πρότεινε... στο:

http://phet.colorado.edu/new/simulations/

Εκεί θα βρεις ποικιλία προσομοιώσεων για το μάθημα της φυσικής, αλλά και για τη χημεία και τα μαθηματικά (παρεπιμπτόντως, ποια παιδάκια θυμούνται τη φοβερή συζήτηση γύρω από τα μαθηματικά και το επίμαχο βίντεο;). Οι προσομοιώσεις είναι ταξινομημένες ανά θέμα, ενώ αρκετές συνοδεύονται από αντίστοιχα σχέδια μαθημάτων.

Κάνε το καλό και ρίξτο στο διαδικτυακό γιαλό: Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η ιστοσελίδα παρέχει τη δυνατότητα μετάφρασης κάποιας προσομοίωσης και στα ελληνικά.

Τί λέτε;

Σίγουρα στο δίκτυο υπάρχουν αρκετές προτάσεις αυτού του τύπου, ο καθένας μας έχει τις προτιμήσεις του όπως και σε κάθε είδος εκπαιδευτικού υλικού. Τα σχόλια πάντως αυτής της δημοσίευσης ανυπομονούν να φιλοξενήσουν και άλλα "λημέρια" προσομοιώσεων...

Αν ψάχνεις υλικό / ιδέες για την τάξη σου...

...ρίξε και μια ματιά στο teachersdomain.org

Μία από τις πολλές ιστοσελίδες όπου μπορείς να βρεις υλικό χρήσιμο για τη δουλειά σου: Βίντεο, πειράματα, σχέδια μαθημάτων, ιστοσελίδες και άλλα πολλά, οργανωμένα ώστε να τα βρίσκεις εύκολα - τί άλλο θες;!;

Εγώ ήδη άρχισα να κάνω τα "ψαξίματα" μου και τα αποτελέσματα μου φαίνονται εντυπωσιακά...

Η σειρά σου τώρα!

ΥΓ. Τα του Καίσαρος τω Καίσαρι, όπως πάντα. Εντόπισα το teachersdomain αφού διάβασα μια δημοσίευση σχετική με επιστημονικά πειράματα στο διαδίκτυο, στο ιστολόγιο "Η Βιολογία στο σχολείο".

Το θέατρο και η διδασκαλία των φυσικών επιστημών (ΙΙ)

Προχθές έγραψα μία δημοσίευση σχετικά με το θέατρο. Ρε σεις, τη διάβασε κανείς;

Εστίαζα σε στοιχεία του θεάτρου που θεωρώ ότι μπορούν να βελτιώσουν τον τρόπο που διδάσκουμε φυσικές επιστήμες και όχι μόνο, φυσικά. Περισσότερο βέβαια αναφερόμουν στο θέατρο σαν πηγή υλικού και έμπνευσης η οποία δεν είναι ανάγκη να γίνει γνωστή στους μαθητές μας.

Μιλούσα δηλαδή για διδασκαλίες που "κρυφά" χρησιμοποιούν την τέχνη του σανιδιού.

Σήμερα έχω ως σκοπό να επεκτείνω αυτή τη "δραματική" συζήτηση, προς μια διαφορετική όμως κατεύθυνση. Θα προσπαθήσω να αναφερθώ σε τρόπους ένταξης του θεάτρου μέσα στη διδασκαλία. Να μιλήσω δηλαδή για διδασκαλίες που ρητά δηλώνουν "χρησιμοποιούμε το θέατρο για να μάθουμε φυσικές επιστήμες".

Πώς λοιπόν μπορώ να βάλω το θέατρο στη διδακτική πράξη;

Μετά και από μια μικρή ανασκόπηση στη σχετική βιβλιογραφία παλιά μου τέχνη κόσκινο, διέκρινα τέσσερις τρόπους που μπορεί να γίνει αυτό. Γρήγορα θα διαπιστώσεις ότι ο καθένας έχει τους περιορισμούς του, αλλά και τα πλεονεκτήματα του... Αν φυσικά έχεις στο νου και κάποιον πέμπτο τρόπο, προφανώς και θα διαβάσω το comment σου με ιδιαίτερο ενδιαφέρον! Έχουμε και λέμε:

Ο πρώτος τρόπος - στην υλοποίησή του ο ευκολότερος

Η ανάγνωση ενός θεατρικού κειμένου. Μην ακούσω παράπονα συνάδελφε, οι υλικοτεχνικές απαιτήσεις στο μηδέν.
Απλά οι μαθητές, με τη βοήθεια του διδάσκοντα, διαβάζουν ένα θεατρικό κείμενο που με κάποιο τρόπο σχετίζεται με τις φυσικές επιστήμες. Όπως βέβαια γίνεται συχνά στη σχολική τάξη, το "ζουμί" βρίσκεται στη μετέπειτα συζήτηση.

Μάλλον κλασσικό παράδειγμα αποτελεί ο "Βίος του Γαλιλαίου" του Μπέρτολτ Μπρεχτ. Μπορεί να αποτελέσει έναυσμα για πανέμορφες συζητήσεις, είτε σχετικά με τις αρχές της φυσικής που έχτισε ο φοβερός Galileo, είτε σχετικά με την επίδραση που μπορεί να έχουν κοινωνικοί παράγοντες στην εξέλιξη της επιστήμης άλλη συζητησάρα αυτή...

Σημείωσε βέβαια ότι κανείς δεν σε υποχρεώνει να χρησιμοποιήσεις κάποιο "επίσημο" θεατρικό κείμενο. Σε ένα ενδιαφέρον τους άρθρο οι Lochhead & Dufresne (1989) χρησιμοποιούν ένα φανταστικό διάλογο ανάμεσα στο Γαλιλαίο και τον Αριστοτέλη, μέσα από τον οποίο εκτίθονται και συγκρίνονται μεταξύ τους η νευτώνια και η αριστοτελική ερμηνεία της κίνησης των σωμάτων. Να ακόμη ένας τρόπος να συζητήσουμε για τον πρώτο νόμο του Νεύτωνα...

Ο δεύτερος τρόπος - Εδώ βγάζουμε γούστα

Θέλει κάποιο εκ των προτέρων σχεδιασμό, αλλά νομίζω ότι έχει αρκετό ενδιαφέρον. Οι μαθητές συμμετέχουν σε μία υποθετική κατάσταση - αναλαμβάνουν ρόλους. Μιλάμε για μια μικρή θεατρική παράσταση με συμμετέχοντες όλους τους μαθητές και με κυρίαρχο το στοιχείο του αυτοσχεδιασμού.

Ένα καλό παράδειγμα είναι η ιδέα της "συνέντευξης τύπου": ορισμένοι μαθητές λαμβάνουν ρόλους "ειδικών" ενώ οι υπόλοιποι είναι "δημοσιογράφοι" ή "πολίτες" που επιδιώκουν να ενημερωθούν από τους πρώτους.

Οι μαθητές μας μάλλον δεν είναι ούτε εμείς φυσικά συνηθισμένοι σε τέτοιες διαδικασίες διδασκαλίας και μάθησης, οπότε είναι πιθανό οι πρώτες προσπάθειες να μοιάζουν αποτυχημένες.

Μη μασάς: κάνε υπομονή και έλα μαζί μου στο κάστρο αυτών που πιστεύουν τον κύριο James Butler (1989), ο οποίος ισχυρίζεται πως όταν οι μαθητές συνηθίσουν αυτή τη διαδικασία κατανομής ρόλων, γίνεται εμφανές ότι μέσα στη τάξη δημιουργείται ένα κλίμα αλληλεπιδράσεων μεταξύ των συμμετεχόντων που ευνοεί τη μάθηση. Για παράδειγμα, μάλλον είναι δυνατό επιχείρημα υπέρ μίας τέτοιας δραστηριότητας το ότι οι μαθητές θα εκφράσουν μέσα από αυτή τις ιδέες τους για τα φυσικά φαινόμενα, πολύ πιο εύκολα απ’ ότι στην περίπτωση που απλά τους ρωτούσε ο εκπαιδευτικός. Πιθανότατα και με πιο αυθεντικό τρόπο.

Ο τρίτος τρόπος - Κι εδώ βγάζουμε γούστα, ετοιμάσου όμως για αρκετή δουλειά...

Αυτό που θα μάντευαν οι περισσότεροι σαν "θέατρο στη διδασκαλία". Αφορά το ανέβασμα μιας θεατρικής παράστασης με σενάριο που σχετίζεται με τις φυσικές επιστήμες.
Οι υποστηρικτές τέτοιων προσπαθειών τονίζουν τη δυνατότητα τους να αυξήσουν το ενδιαφέρον των μαθητών για τις φυσικές επιστήμες. Μπορεί στην Ελλάδα να μη γίνονται πολλά προς αυτή τη κατεύθυνση, σε άλλες όμως χώρες τα πράγματα είναι αλλιώς: σημείωσε ότι το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια διοργανώνει φέτος διαγωνισμό συγγραφής θεατρικού σεναρίου με επιστημονικό περιεχόμενο και έπαθλο 10.000 δολάρια - που όσο και να πέσει το δολλάριο, εξακολουθούν να είναι αρκετά για να σημαίνουν κάτι για το θέατρο και τη διδασκαλία των φυσικών επιστημών...

Προς τη κατεύθυνση της θεατρικής παράστασης κινήθηκε παλαιότερα η θεατρική ομάδα του 3ου Γυμνασίου Μοσχάτου, υπό την καθοδήγηση της Βάσως Σπηλιωπούλου. Δεν γνωρίζω πολλά για τα αποτελέσματα, πληροφορούμαι όμως ότι η θεατρική παράσταση που διοργανώθηκε αποτελούταν από τα μονόπρακτα "το αγγλικό εκείνο μήλο" και "εξομολογήσεις ενός λάστιχου" του Ανδρέα Κασσέτα.

Στην ίδια κατηγορία με το ανέβασμα μιας θεατρικής παράστασης θα βάλω και τις προτάσεις που μιλούν για "δραματοποίηση" ενός φυσικού φαινομένου. Σε τέτοιες περιπτώσεις οι μαθητές υιοθετούν το ρόλο κάποιας οντότητας των φυσικών επιστημών (πχ. ηλεκτρόνιο ή βακτήριο) και καλούνται να μιλήσουν ή να δράσουν με τον τρόπο που θα το έκανε αν μπορούσε η οντότητα αυτή. Η άποψή μου είναι ότι τέτοιες προσπάθειες μπορούν να έχουν σημαντικά διδακτικά αποτελέσματα, όμως χρειάζεται προσοχή ώστε να μη ξεφύγουν από τους διδακτικούς στόχους των φυσικών επιστημών και μετατραπούν σε παιχνίδι.

Ο τέταρτος τρόπος - για επισκέπτες με αιτία

Αναφέρομαι στην παρακολούθηση μιας θεατρικής παράστασης με επιστημονικό περιεχόμενο.

Οι παραστάσεις "Κοπεγχάγη", "Δέκατη έβδομη νύχτα" και "QED: τί απέδειξε ο κύριος Φέινμαν" που ανέβηκαν τις προηγούμενες χρονιές δείχνουν ότι "κάτι γίνεται" σε αυτό το είδος θεάτρου τελευταία... Μία πιο πρόσφατη πρόταση ηταν και αυτή που είχε προτείνει παλαιότερα το ιστολόγιο "Ας μπούμε σε μια τάξη" πάντα στη πρώτη γραμμή!

Το νου σου όμως. Εδώ και καιρό έχω ταχθεί στο πλευρό όσων ισχυρίζονται ότι οποιαδήποτε εκπαιδευτική επίσκεψη που δεν έχει συγκεκριμένο στόχο και ενώ δεν έχει προηγηθεί κατάλληλη προετοιμασία των μαθητών, έχει ελάχιστα απότελέσματα. Ή μάλλον έχει αποτελέσματα, τα οποία όμως δεν σχετίζονται με τη μάθηση στις φυσικές επιστήμες.

Αυτά λοιπόν για το θέατρο...

Διαλέγετε και παίρνετε!


ΥΓ. Τα άρθρα που περιγράφονται στη δημοσίευση που ελπίζω να διάβασες είναι τα εξής:

Butler J. E. (1989), ‘Science Learning and Drama Processes’, Science Education, 73 (5), 569-579.

Lochhead J. & Dufresne R. (1989), ‘Helping Students Understand Difficult Science Concepts Through the Use of Dilogues with History’, in D.E. Herget (ed.), The History and Philosophy of Science in Science Teaching, Florida State University, Tallahassee, 221-229.

Μία πρόταση για το βροχερό σαββατοκύριακο...

Λίγο μετά την πρώτη μου δημοσίευση σχετικά με τη σημασία του θεάτρου για τη διδασκαλία και ενώ οι πρώτες φράσεις της επόμενης δημοσίευσης περί τέχνης και διδασκαλίας ήδη στριφογυρνάνε στο μυαλό μου, ήρθε μία ημερίδα που δείχνει να σχετίζεται με τους προβληματισμούς μου.

Ο τίτλος της ημερίδας είναι "Διαφορετικότητα – Τέχνη – Σχολική Τάξη" και πραγματοποιείται αύριο Σάββατο, από τις 9.30 το πρωί μέχρι τις 2 το μεσημέρι.

Σύμφωνα με την ιστοσελίδα στην οποία μπορείς να βρεις περισσότερες πληροφορίες, η ημερίδα απευθύνεται μεταξύ άλλων και σε εκπαιδευτικούς όλων των βαθμίδων και ειδικοτήτων, σε γονείς και στελέχη της Εκπαίδευσης.

Ο τόπος που θα πρέπει να επισκεφτείς αν θες να παρακολουθήσεις αυτή την ημερίδα είναι το Σινέ Αλίκη, πολιτιστικό & αθλητικό κέντρο Νέας Μάκρης.

Νέα Μάκρη; - σαββατιάτικη εκδρομή μου μυρίζει...

Τέλος, σημείωσε ότι η είσοδος είναι όπως θα έπρεπε ελεύθερη.

Το θέατρο και η διδασκαλία των φυσικών επιστημών

Από τις πρώτες στιγμές αυτού του ιστολόγιου, το ήξερα ότι αργά η γρήγορα θα ερχόταν και η σειρά αυτής της δημοσίευσης.

Λίγο το αμαρτωλό παρελθόν μου σε ομάδες που προσπαθούσαν να κάνουν θέατρο και τα κατάφερναν μια χαρά - μη το κρύβεις, λίγο η συμφωνία μου με την άποψη ότι κάθε καλή διδασκαλία έχει λιγότερο ή περισσότερο κρυμμένα στοιχεία μιας θεατρικής παράστασης, λίγο το αίσθημα του θεατρίνου που αραιά και πότε ξεπηδά στην επιφάνεια του μυαλού μου καθώς διδάσκω, το αποτέλεσμα είναι το ίδιο:

Θέλω να γράψω για τη σημασία που μπορεί να έχει το θέατρο στη δουλειά μου.

Και πέρα από τις προσωπικές μου πεποιθήσεις και εμπειρίες, θάρρος για να κάνω κάτι τέτοιο μου δίνουν και διάφορες "εξαιρετικές" γράψε διδασκαλίες που βρίσκω στο διαδίκτυο. Δες ας πούμε την παρακάτω περιγραφή του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος από το φοβερό Richard Feynman (δεν είναι ανάγκη πάντως να την παρακολουθήσεις όλη , μισό λεπτό σίγουρα σε έχει βάλει στο νόημα...):



Παρατήρησε διαδικτυακέ μου φίλε, ότι πολλές από τις κινήσεις, αρκετά από τα νεύματα και ορισμένα από τα λόγια του, ο κύριος Feynman δεν είναι υποχρεωμένος να τα κάνει αν απλά σκέπτεται "τώρα πρέπει να μιλήσω για το ηλεκτρομαγνητικό φάσμα".

Πρόσεξε το τόνο της φωνής που υψώνεται καθώς περνά από ένα κεντρικό στοιχείο της ομιλίας, πρόσεξε τα μάτια που γουρλώνουν όταν η σκέψη πρέπει να εστιάσει "εκεί", πρόσεξε το ρυθμό της κουβέντας που επιταχύνει στα ασήμαντα. Και βάλε στο υστερόγραφο ότι ο ομιλητής είναι καθιστός!

Υποστηρίζω λοιπόν ότι ο τρόπος που ο Feynman διδάσκει, συμπεριλαμβάνει συνειδητά ή ασυνείδητα τη σκέψη ότι "τώρα κάποιος με βλέπει και με ακούει να μιλάω για το ηλεκτρομαγνητικό φάσμα".

Τη σκέψη "έχω θεατές".

Τη σκέψη ότι κάθε διδασκαλία έχει θεατές.

Αυτό είναι που θέλω να προτείνω. Να κοιτάμε τις διδασκαλίες μας σαν θεατρικές παραστάσεις, τους μαθητές μας σαν θεατές, το κουδούνι για μέσα σαν το τρίτο καμπανάκι...

Και πριν συνεχίσω, η απαραίτητη σε κουβέντες περί διδασκαλίας απάντηση σε όσους "παλιούς" συνάδελφους κουβαλούν στη πλάτη αρκετά χρόνια εμπειρίας, τόσα ώστε να τους εμποδίζουν να αλλάξουν δηλαδή πιθανότατα να βελτιώσουν τις διδασκαλίες τους. Που πιθανότατα θα ψιθυρίσουν "σιγά μη γίνουμε και θεατρίνοι κιόλας".

Η απάντηση μου λοιπόν λέει: "Μα θεατρίνοι είστε"

Χαμογέλα ψηλέ, αλλά μη σταματάς το διάβασμα, έτσι;

Εννοώ ότι έτσι κι αλλιώς αρκετά θεατρικά στοιχεία όλοι τα έχουμε ήδη μέσα στις διδασκαλίες μας, είτε το αποφασίζουμε συνειδητά είτε τυφλά ακολουθούμε κάποια εκπαιδευτική παράδοση.

Δεν ήταν για παράδειγμα συμβουλή να συμπεριφερθώ θεατρικά/υποκριτικά αυτό που μου είπε λίγο πριν μπω για πρώτη φορά στη τάξη ένας συνάδελφος με πολυετή εμπειρία:

"Αν θες να μην έχεις περιπέτειες με τη συμπεριφορά, μή γελάς. Ούτε χαμόγελο μέχρι τα Χριστούγεννα". Για την ιστορία, δεν τα κατάφερα: Αρχές Νοέμβρη έσκασα στα γέλια.

Ή για σκέψου το, δεν είμαστε λίγο θεατρίνοι όταν κατά τη διάρκεια είτε της "παράδοσης του επομένου" είτε της "εξέτασης του προηγουμένου" μαθήματος κάνουμε στους μαθητές μας ερωτήσεις των οποίων τις απαντήσεις ήδη γνωρίζουμε;

Και συνεχίζω. Ετοιμάσου για βροχή ερωτημάτων...

Αφού είμαστε που είμαστε θεατρίνοι, γιατί δεν προσπαθούμε να δούμε πόσο ακόμη μπορούμε να γίνουμε; Γιατί δεν δοκιμάζουμε να βρούμε ποια στοιχεία μπορούμε συνειδητά να δανειστούμε από το θέατρο ώστε να βελτιώσουμε τη διδασκαλία μας;

- Ξέρουμε για παράδειγμα ότι οι διδασκαλίες μας βελτιώνονται, όσο περισσότερες φορές τις δοκιμάσουμε. Γιατί να σου το κρύψω; Εγώ, στις συζητήσεις που κάνω με τον εαυτό μου για το θέμα, το πρώτο τμήμα που δέχεται μια διδασκαλία μου, το αποκαλώ "πειραματόζωο". Το θέμα είναι σε ποιο βαθμό υιοθετούμε την οπτική που ένας ηθοποιός έχει για την "πρόβα": Πόσο συνειδητά δηλαδή επιλέγουμε ποιες πτυχές της διδασκαλίας θα δοκιμάσουμε; Πόσο διαφορετικές επιλογές κάνουμε από διδασκαλία σε διδασκαλία; Πόσο πειραματιζόμαστε; Τί μερίδιο επιλέγουμε να αφήσουμε στον αυτοσχεδιασμό...;

- Από την άλλη, όλοι οι ηθοποιοί του πλανήτη, αν δεν κάνω λάθος, έχουν απασχολήσει ώρες της ζωής τους γύρω από την ομολογουμένως υπέροχη λέξη ορθοφωνία. Εμείς οι εκπαιδευτικοί, πόση φαιά ουσία έχουμε χαρίσει προκειμένου να ασκηθούμε στο να παράγουμε και να εκφέρουμε λόγο ξεκάθαρο σαν τους φυσικούς νόμους που περιγράφουμε; Έχουμε για παράδειγμα δοκιμάσει να "ακούσουμε" όσα λέμε μέσα στη τάξη; Πόσοι γνωρίζουμε αν ξεχωρίζουμε ηχητικά τα σύμφωνα, ή αν στα μάτια των μικρών μας ακροατών μοιάζουμε με αυτούς τους τύπους που κατά προτίμηση πηδούν συλλαβές; Πόσοι έχουμε ηχογραφήσει λόγια μας...;

- Και τώρα είναι η στιγμή που το μυαλό μου περνά απο τη Γιάννα, τον άνθρωπο που για πρώτη φορά μου μίλησε για θέατρο: "Ότι και να λέει το στόμα σου, αν δεν το συνοδεύει με κίνηση το σώμα σου, καλύτερα να μη το πεις...". Εμείς λοιπόν συνάδελφε, πόσο έχουμε "δουλέψει" την κίνηση μας στο σανίδι που ονομάζεται σχολική τάξη; Όταν θέλουμε για παράδειγμα να μιλήσουμε για δύο ξεχωριστές περιπτώσεις (δύο κατηγορίες ζωντανών οργανισμών, δύο διαφορετικές απόψεις, δύο είδη ευθύγραμμης κίνησης, δύο διακριτά οτιδήποτε), γιατί αφού περιγράψουμε την πρώτη περίπτωση δεν κάνουμε δυο βήματα δεξιά πριν περιγράψουμε τη δεύτερη;

- Τί χώρο αφήνουμε στο χιούμορ;

- Συνολικά, τί δομή δίνουμε στις διδασκαλίες μας; Έχουμε χωνέψει ότι αυτό που "παρουσιάζουμε" οφείλει να έχει αρχή, μέση και τέλος; "Κύριε γιατί δεν μας λέτε απ' την αρχή την απάντηση;" με ρώτησε κάποια στιγμή μια μαθήτρια και εγώ αισθάνθηκα όμορφα... Έχουμε ποτέ σκεφτεί ότι μπορεί και να χρειαστεί μπροστά σε ένα φαινόμενο προς παρατήρηση ο ρόλος μας είναι αυτός του χορού της αρχαίας τραγωδίας ("βοηθώ το θεατή αλλά για τη λύση ας κόψει το λαιμό του") ή ότι λίγο πριν χτυπήσει το κουδούνι η κάθαρση πρέπει να έχει επέλθει;

- Γενικότερα ρε γαμώτο, πόσο συχνά αναρωτιόμαστε για όσα κάνουμε στη τάξη από την πλευρά αυτών που τα βλέπουν; Κι εδώ θέλω παράδειγμα. Ωραία, παράδειγμα: μας πέρασε ποτέ απ' το μυαλό ότι κάθε πείραμα επίδειξης είναι ουσιαστικά μια θεατρική πράξη: ότι σε ένα πείραμα επίδειξης προσπαθούμε με γεγονότα να αναδείξουμε μια ιδέα (μια από τις ιδέες/σχέσεις των φυσικών επιστημών για τις οποίες περηφανευόμαστε), με τον ίδιο τρόπο που τα γεγονότα της ταινίας "Τιτανικός" προσπαθούν να μιλήσουν για την ιδέα "έρωτας";

Και ο κατάλογος των ιδεών που ξεπηδούν από το θέατρο με εν δυνάμει προορισμό τη διδασκαλία των φυσικών επιστημών, δεν έχει τελειωμό...

Θα σταματήσω λοιπόν κάπου εδώ.

Σκέφτομαι βέβαια τελειώνοντας ότι αν το να παίρνεις πτυχίο φυσικής δεν είναι προϋπόθεση για να μπορείς να τη διδάξεις, τότε σίγουρα η προτροπή να βάλεις στη διδασκαλία σου θεατρικά στοιχεία μπορεί και να μοίαζει με ηλίθια απαίτηση. Δεν ξέρω. Σίγουρα θέλει διάθεση και προσπάθεια. Και φυσικά, όπως κάθε καινούργιο στοιχείο σε μια διδασκαλία, υπομονή...

Καλή επιτυχία λοιπόν!

ΥΓ. Ταλαιπώρησα αρκετά το μυαλό μου μέχρι να αποφασίσω το βίντεο ποιας "διδασκαλίας" θα έβαζα τελικά ως παράδειγμα σε αυτή τη δημοσίευση. Σκεφτόμουν ας πούμε πως και οι περισσότερες μαγνητοσκοπημένες διδασκαλίες φυσικής του πανεπιστήμιου του Berkeley μια χαρά θα ικανοποιούσαν τις ανάγκες της δημοσίευσης. Οι τύποι που διδάσκουν δείχνουν να ασπάζονται τα περισσότερα από όσα έγραψα. Δεν έβαλα όμως τις συγκεκριμένες διδασκαλίες μόνο και μόνο επειδή κρατάνε πολλή ώρα.

Κι άλλες ιστοσελίδες για τη διδασκαλία των φυσικών επιστημών

Πρόσφατα έγραψα για δύο ιστοσελίδες σχετικά με υλικό χρήσιμο για τη διδασκαλία των φυσικών επιστημών.

Συνεχίζοντας στο ίδιο μοτίβο, έχω να προτείνω για όσους επιμένουν να "ψάχνονται" για το αυριανό μάθημα τις εξής ιστοσελίδες:

http://www.physics4u.gr/page7.html
Εκτενής λίστα με διευθύνσεις του δικτύου, όπου μπορεί να βρει κανείς πάμπολλα εικονικά πειράματα για διάφορα θέματα φυσικής.

http://www.primedu.uoa.gr/sciedu/main.htm
Ιστοσελίδα που υλοποιείται από τον Παναγιώτη Κόκκοτα και συνεργάτες του, στρέφεται γύρω από ζητήματα διδακτικής των φυσικών επιστημών. Περιέχει μια ολοκληρωμένη περιγραφή θέσεων της διδακτικής των φυσικών επιστημών.

http://paroutsas.jmc.gr/did_fp.htm
Ιστοσελίδα του Διονύση Παρούτσα, περιγράφει μια σειρά από πειράματα με απλά υλικά που μπορούν να υποστηρίξουν τη διδασκαλία της φυσικής τόσο στις τελευταίες τάξεις του Δημοτικού, όσο και στο Γυμνάσιο.

http://www.dapontes.gr/
Πολύ καλά οργανωμένη ιστοσελίδα του Νίκου Δαπόντε. Περιέχει πολύ ενδιαφέροντα κείμενα περί διδακτικής των φυσικών επιστημών και πλήθος από προτάσεις για την αξιοποίηση του διαδικτύου στη διδασκαλία, παρουσιάσεις powerpoint και άλλο υλικό.

http://www.clab.edc.uoc.gr/
Ιστοσελίδα του εργαστηρίου θετικών επιδτημών του πανεπιστημίου Κρήτης. Πολύ ενδιαφέρουσες προτάσεις για ένταξη στη διδασκαλία μπορείτε να βρείτε στην κατηγορία ‘εκπαιδευτικό υλικό’.

http://aplo.eled.auth.gr/
Ιστοσελίδα του εργαστηρίου πειραματικής διδασκαλίας ΦΕ. Περιέχει μία σειρά από χρήσιμα πειράματα με απλά υλικά που μπορούν να υλοποιηθούν στη τάξη. Πολύ χρήσιμες και οι πληροφορίες που συνοδεύουν κάθε πείραμα (θεωρητική τεκμηρίωση, πρακτικές συμβουλές).

http://www.epyna.gr/
Η γνωστή ‘Εκπαιδευτική Πύλη Νοτίου Αιγαίου’, ιστοσελίδα που ξεπερνά κατά πολύ το πλήθος πληροφορίας που βρίσκουμε σε μια μέση ιστοσελίδα στην ελληνική γλώσσα... Αφορά εκπαιδευτικούς όλων των ειδικοτήτων, παρέχοντας πληροφορίες και εκπαιδευτικό υλικό. Το κομμάτι για τις φυσικές επιστήμες έχει πολλές χρήσιμες προτάσεις για τη διδασκαλία.

Καλή πλοήγηση!

Η διαχείριση της τάξης (ΙΙΙ)

Σε αυτό το blog έχουν μέχρι τώρα αναρτηθεί δύο δημοσιεύσεις σχετικά με το θέμα «διαχείριση προβλημάτων στη σχολική τάξη». Και οι δύο όμως έμεναν στα ρηχά νερά της σχετικής συζήτησης: η πρώτη ήταν μια αναφορά στα σχετικά σεμινάρια που διοργανώνει το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο και η δεύτερη ένα βίντεο για το θέμα, με μάσκα χιούμορ αλλά ανησυχητικό υπόστρωμα.

Προσπαθώντας να αποφύγω λοιπόν αυτή τη συνέχεια παραπλανητικών τίτλων στο μπλογκ μου, αποφάσισα να αντιμετωπίσω το θέμα λίγο πιο σοβαρά.

Να καταθέσω σκέψεις και προτάσεις μου.

Ας αναγνωρίσω βέβαια ξεκινώντας ότι δεν υπάρχει περίπτωση να καλύψω ένα τόσο ευρύ και σημαντικό θέμα με μία δημοσίευση. Περισσότερο θα προσπαθήσω να περιγράψω πέντε δέκα πράγματα που έχω στο μυαλό μου για το ζήτημα, ίσως και με τη βοήθεια ορισμένων σχετικών βιβλίων.

Η κουβέντα περί «διαχείρισης τάξης» μπορεί να αποκτήσει μπόλικη έκταση. Σκέψου ότι ακόμη και το πώς είναι τοποθετημένα τα θρανία μέσα στη σχολική τάξη, θεωρείται από πολλούς παράγοντας που επηρεάζει τις διαθέσεις, άρα και τις εξελίξεις στο ζήτημα.

Μάλλον λογικό ας πούμε ακούγεται το επιχείρημα ότι όταν τα θρανία είναι εφικτό να είναι σε σχήμα «Π», η επαφή του εκπαιδευτικού με καθέναν από τους μαθητές είναι σχεδόν προσωπική. Ιδιαίτερα αν ο εκπαιδευτικός αισθάνεται άνετα να περπατά κατά τη διάρκεια του μαθήματος, η θεατρική παράσταση που ονομάζεται διδασκαλία μπορεί σε ένα τέτοιο σκηνικό να αποφύγει τις σκηνές με σασπένς…

Ας αφήσω όμως το σκηνικό και ας πιάσω τη σημασία της εισαγωγής του έργου:

Και στο θέμα της διαχείρισης της τάξης, συμφωνώ με την επικρατούσα άποψη, ότι η αρχή είναι το ήμισυ του παντός.

Η αρχή. Οι πρώτες στιγμές σε μία τάξη. Οι πρώτες ώρες της χρονιάς: όταν το "σκανάρισμα" της συμπεριφοράς και της εικόνας του εκπαιδευτικού τροφοδοτεί με απόψεις τους μαθητές. Και συνεπώς διαμορφώνει μετέπειτα στάσεις.

Άποψη που την υποστηρίζει με τον τρόπο της βέβαια και η εμπειρία των "παλιών", έτσι δεν είναι; Την ακούω συχνά νομίζω την ατάκα: "Το θέμα είναι να τους πάρεις τον αέρα από την αρχή. Μέχρι τα Χριστούγεννα, ούτε χαμόγελο".

Ούτε νερό στον Άρη. Τέλος πάντων.

Ελαφρώς διαφορετική προσέγγιση προτείνουν και οι διδακτικάριοι, όχι μόνο των φυσικών επιστημών, που μιλούν για κάτι που ονομάζεται "διδακτικό συμβόλαιο". Πρόκειται για μία αρχική «συμφωνία» ανάμεσα στον εκπαιδευτικό και τους μαθητές σχετικά με το τι υπόσχεται η κάθε πλευρά και το τι ζητά από το μάθημα.

Ένα συμβόλαιο.

Ένα συμβόλαιο που καλό είναι να κρατά στενές επαφές με το συνολικό συμφέρον της τάξης. Ένα συμφέρον που αφορά κυρίως τη μάθηση και το δικαίωμα σε αυτήν. Στο δικό μου μάθημα, ας πούμε, νομίζω πως όταν ρητά λειτουργώ με βάση το επιχείρημα "εδώ έχουμε μαζευτεί για να μάθουμε", τις περισσότερες φορές οι μαθητές το καταλαβαίνουν μια χαρά και ανταποκρίνονται.

Βέβαια όταν σκέφτεσαι να κάνεις οποιοδήποτε "συμβόλαιο", πρέπει να σκεφτείς και τις δικές σου "υποχωρήσεις". Από την πλευρά μου για παράδειγμα, έχω υποσχεθεί στο μάθημα μου ότι πάντα θα επιστρέφω τετράδια, tests ή διαγωνίσματα διορθωμένα "στο επόμενο μάθημα". Μπορεί να μου έχει κοστίσει 2-3 γερά ξενύχτια μέχρι τώρα, αλλά αποδείχτηκε πολύ δυνατό «χαρτί» στις διαπραγματεύσεις.

Μερικοί, όταν αναφέρονται σε κάποιας μορφής "διδακτικό συμβόλαιο", μιλούν και για κανόνες που πρέπει να υπάρχουν σε μια τάξη. Εγώ θα πρόσθετα και δυο κουβέντες για τη λογική που υπάρχει πίσω από κάθε κανόνα. Το ποδόσφαιρο είναι το αγαπημένο μου παράδειγμα: Αν θέλεις να παίξεις ποδόσφαιρο, δέχεσαι ότι δεν θα πιάνεις τη μπάλα με τα χέρια...

Επίσης από την αρχή των μαθημάτων νομίζω ότι έχει σημασία να δείχνεις οργανωμένος, ή ακόμη καλύτερα, να είσαι οργανωμένος. Αν αρχίζει να φαίνεται ότι δε δίνεις και πολλή σημασία στο μάθημα σου, οι μαθητές έχουν ωραιότατο επιχείρημα για να μην υπακούσουν σε "κανόνες της τάξης". Αθέτησες το συμβόλαιο πρώτος, δεν έχει σημασία αν το έκανες άθελά σου. Οι καλοί λογαριασμοί κάνουν τους καλούς φίλους.

Μερικοί προτείνουν στην αρχική κουβέντα, να υπάρχει αναφορά και σε ένα νοητικό πλάνο του τύπου "τι θα μάθουμε φέτος" με ψιθυρίζουσες αναφορές "κάτι για το οποίο πρέπει να βοηθήσουμε όλοι".
Εγώ βέβαια, ένα τέτοιο πλάνο το προτιμώ ντυμένο και με συναισθηματικές ατάκες, της μορφής "το ταξίδι μας στη Φυσική θα περιλαμβάνει διαδρομές σε…", αλλά κάτι τέτοιο μάλλον είναι χαζό προσωπικό «χούι» και όχι εμπεριστατωμένη άποψη περί διαχείρισης της τάξης...

Σταθερότητα στις επιλογές σου και τη στάση σου. Θέμα SOS. Όσο μπορείς, μείνε συνεπής στο αρχικό σενάριο, ναι, αυτό που προέβλεπε το "συμβόλαιο". Αν οι μαθητές αισθάνονται σιγουριά για το ποια θα είναι η στάση σου, τους είναι πιο εύκολο να προσαρμοστούν σε αυτήν. Όχι "μία έτσι, μία γιουβέτσι".

Γι’ αυτό και λέω ότι θέλει αρκετή σκέψη ο αρχικός σχεδιασμός του συμβολαίου: "όπως έστρωσες θα κοιμηθείς", έχει αποφανθεί εδώ και καιρό η ανέκδοτη λαϊκή βιβλιογραφία.

Βέβαια η συνέπεια μπορεί να συμπεριλαμβάνει και αναπόφευκτη αυστηρότητα από την πλευρά σου, στην εφαρμογή πιθανών ποινών. Εδώ θα χρησιμοποιούσα το επιχείρημα ότι οι μαθητές δείχνουν να έχουν μεγαλύτερο πρόβλημα με την ασυνέπεια ενός εκπαιδευτικού, παρά με την αυστηρότητά του. Προσωπικά προσπαθώ να μην απειλώ με ποινές, που δεν θέλω ή δεν μου επιτρέπεται να εφαρμόσω. Και δεν εφαρμόζω μια ποινή αν δεν έχω προειδοποιήσει για την εφαρμογή της...

Το νου σου λένε οι γραφές. Προαπαιτούμενο για την ηρεμία στην τάξη είναι και η δική σου ήρεμη στάση. Μάθε να διατηρείς την ηρεμία σου, μπροστά στις δύσκολες στιγμές της τάξης. Πέρα από τις λανθασμένες "εν βρασμώ" αποφάσεις που μπορεί να πάρεις σε τέτοιες στιγμές, σκέψου ότι είναι απαραίτητο να μεταδώσεις το μήνυμα ότι εφαρμόζεις την ηρεμία που ζητάς από τους μαθητές σου.

Στην κλασική ερώτηση "μπαίνω στην τάξη και επικρατεί το χάος, τί να κανω;", η δική μου απάντηση έχει 3 βήματα.

Βήμα πρώτο. Μη κάνεις τίποτα! Είναι φορές που το να σταθείς ακίνητος και σιωπηλός μπροστά στους μαθητές που "έχουν ξεφύγει", μπορεί να έχει απίστευτα αποτελέσματα.

Η απόλυτη σιωπή δεν είναι κάτι που οι μαθητές περιμένουν από τον εκπαιδευτικό, οπότε η εμφάνισή της μπορεί να συγκεντρώσει την προσοχή πολλών.

Βήμα δεύτερο. Κάνε κάτι, αλλά μην υψώνεις ακόμα τη φωνή! Εγώ, συνήθως προσπαθώ να ξεκινήσω συζήτηση για κάτι λίγο έξω από το συνηθισμένο μάθημα, κάτι που υποθέτω ότι ενδιαφέρει τους μαθητές: ένα σχετικό αστείο ή ένα περιστατικό από άλλο τμήμα στο ίδιο μάθημα ή δεν ξέρω τί άλλο. Δοκίμασε και πες μου. Πάντως σημείωσε ότι ατάκες όπως "σχετικά με το διαγώνισμα θα πρέπει να σας πω..." ή "όσον αφορά τους βαθμούς του τριμήνου...", μάλλον μπορούν να σωπάσουν ολόκληρη τη θύρα 7.

Βήμα τρίτο. Βάλε τις φωνές, δεν έχουμε και όλη τη σχολική χρονιά στη διάθεση μας. Προσωπικά δεν έχω καταφέρει να βρω μια συνταγή που θα αποκλείει τη χρήση πολλών ντεσιμπέλ στη διαχείριση της τάξης, αλλά μάλλον η δυνατή φωνή θα πρέπει να είναι η ύστατη προσπάθεια...

Μαθήματα τακτικής: Σχετικά με τις ποινές, είναι προτιμώμενο να δρας, παρά να αντιδράς. Αντιδρώντας, τιμωρείς κάποια "δράση" ενός ή περισσοτέρων μαθητών. Δρώντας, προτείνεις λύσεις σε προβλήματα και περιμένεις απαντήσεις: "Μπορείς να διαλέξεις, Μανώλη: α) να συνεχίσεις να κάθεσαι στο ίδιο θρανίο αλλά χωρίς να προκαλείς κουβεντούλα με το Τάσο, β) να κάτσεις σε όποια άλλη θέση θες αν νομίζεις ότι θα είναι καλύτερα και γ) να φύγεις από τη τάξη αν θεωρείς ότι δεν μπορείς να συμβιβαστείς με τους κανόνες της".

Άλλες φορές δουλεύει, άλλες όχι. Με το Μανώλη δούλεψε.

Όπως αρκετές φορές δουλεύει στη δια-τήρηση της συμφωνίας και η επιβράβευση. Ένα μικρό αστείο σε στιγμές που η τάξη δείχνει να είναι συνεπής με τους κανόνες, εγώ το προτείνω.

Με τον τρόπο μου βέβαια: συνοδευόμενο από δήλωση για το λόγο που έγινε το αστείο, μια ρητή επιβεβαίωση της «συμφωνίας».

Και φυσικά υπάρχει και το θέμα των "συγκρούσεων".

Υποστηρίζω την άποψη ότι οφείλουμε σε τέτοιες περιπτώσεις να αναγνωρίζουμε ότι υπάρχει πρόβλημα στην τάξη, κάνοντας παράλληλα σαφές με ποιο τρόπο οι συγκεκριμένες πράξεις ενός μαθητή ή περισσοτέρων επηρεάζουν τη λειτουργία της. Σημείο κλειδί συχνά είναι να επικεντρώνεις στο πρόβλημα, όχι στους συγκεκριμένους μαθητές ("θα μπορούσε άλλωστε, παιδιά, να το έχει κάνει οποιοσδήποτε από εσάς αυτό"). Ή το να παροτρύνεις τους εμπλεκόμενους να μιλήσουν για το πρόβλημα και να εκφράσουν άποψη για τις αιτίες του.

Κάπου εδώ φυσικά σκάει και το γνωστό θέμα του διδακτικού χρόνου. Σαν τα χιόνια. Δύσκολα τα πράγματα, το αναλυτικό πρόγραμμα δεν υπολογίζει ότι διαδικασίες για τη διαχείριση της τάξης είναι πιθανό να σπαταλούν αρκετό διδακτικό χρόνο. Πρέπει να είσαι προσεκτικός για το πόσο χρόνο αφιερώνεις σε διαδικασίες όπως αυτές που περιγράφω παραπάνω.

Και φυσικά να διαλέξεις τί από όσα λέω ταιριάζουν στη διδασκαλία σου. Σκέψου ότι μάλλον επιβάλλεται το να κάνεις "προσωπική σου υπόθεση" τον τρόπο διαχείρισης της τάξης: Είσαι κομμάτι μιας συμφωνίας, άρα πρέπει να σε αντιπροσωπεύει όσο γίνεται καλύτερα.

Κλείνωντας, Post it σημείωμα πάνω στο ψυγείο: Να μην ξεχάσω.

Να μην ξεχάσω ότι οι μαθητές είναι άνθρωποι που βρίσκονται σε μια διαφορετική ηλικία, ομολογουμένως αρκετά δυσκολότερη από τη δική μου. Μαθαίνουν τον κόσμο – που σημαίνει και τις σχέσεις μεταξύ τους - και τα λάθη είναι αναπόφευκτα σε αυτή τη διαδικασία. "Το πάθημα είναι το μάθημα" έλεγε η γιαγιά μου, πολύ πριν το ανακαλύψει η βιβλιογραφία της γνωστικής ψυχολογίας.

Που "μαθητές=άνθρωποι" επίσης σημαίνει ότι παίζει κάπου κρυφά να υπάρχει και κανένα πρόβλημα στο σπίτι με τον μπαμπά που "γύρισε χθες αργά και η μαμά φώναζε", να δίνει άφθονο υλικό σε διαθέσεις και πράξεις...

Να μην ξεχάσω (2). Τελευταίο αλλά σημαντικό. Ένα πρόβλημα στη διαχείριση της τάξης μπορεί πολύ συχνά να είναι ένδειξη ότι κάτι "δεν πάει καλά" με τον τρόπο που διδάσκω. Θυμήσου κι εσύ προχθές στην τηλεόραση, που η αγαπημένη σου ομάδα έπαιζε χάλια και καταλήξατε με τους άλλους ποδοσφαιρόφιλους να λέτε ανέκδοτα…

ΥΓ. Η φωτογραφία "scream" είναι από το blog www.visuallee.com/weblog/

Δύο ιστοσελίδες για τη διδασκαλία των φυσικών επιστημών

Το μήνυμα ότι το διαδίκτυο είναι ένα καλό εργαλείο πρόσεξε τις λέξεις: "εργαλείο", όχι "λύση"... για τους εκπαιδευτικούς του σήμερα, έχει φτάσει στα κινητά αρκετών. Και δεν αναφέρομαι μόνο στα blogs (αυτό άλλωστε το έχω παλαιότερα κάνει), και η "πατροπαράδοτη" ιστοσελίδα μπορεί να βοηθήσει αρκετά όποιον ενδιαφέρεται.

Ακολουθώντας τυφλά το ψώνιο μου, τη διδασκαλία των φυσικών επιστημών, έχω στο νου μου αξιόλογες κατά τη γνωμη μου προφανώς ιστοσελίδες γύρω από το θέμα. Υπάρχουν πολλές, ένα μικρό δείγμα τους θα βρεις στη δεξιά στήλη αυτού του blog εννοεί τη λίστα "sites για την εκπαίδευση".

Το σημερινό λοιπόν μενού περιλαμβάνει δύο επιλογές του chef-χρυσόστομου:

Η πρώτη αφορά την ιστοσελίδα του Ανδρέα Κασσέτα. Χωρισμένη στους τομείς "σελίδες φυσικής", "διδακτική της φυσικής", "ιστορία της επιστήμης" και "φυσική και φιλοσοφία", μπορεί να καλύψει και τους πιο ψαγμένους αναγνώστες.

Με το γνωστό αφηγηματικό του ύφος ο Ανδρέας Κασσέτας έχει οικοδομήσει μια ξεχωριστή ιστοσελίδα, ικανή να σου κάνει καλή παρέα, είτε θες αντλήσεις πολύτιμο υλικό για την επόμενη διδασκαλία, είτε να γνωρίσεις ενδιαφέρουσες επιστημολογικές απόψεις ή ιστορικά γεγονότα της επιστήμης, είτε απλά να περιπλανηθείς στα σοκάκια της χωρίς λόγο έχει και αυτό τα αποτελέσματά του...

Πέραν αυτών, στην ίδια ιστοσελίδα, η επισυναπτόμενη εφημερίδα "Scripta Manent" διαδίδεται φυσικά δωρεάν και περικλείει εκπαιδευτικά και γενικότερα πολιτισμικά ζητήματα.

Η δεύτερη επιλογή είναι η ιστοσελίδα του Βασίλη Γαργανουράκη. "Πολλά υποσχόμενος" θα έλεγα αν ήμουν αθλητικογράφος και ήταν ο καινούργιος παίκτης της ποδοσφαιρικής ομάδας της γειτονιάς η οποία παρεπιμπτόνως τελευταία τα πάει χάλια...

Με στυλ που εύκολα ξεπερνά σε ελκυστικότητα παρόμοιες ιστοσελίδες και λίγες αλλά ολοκληρωμένες προτάσεις για τη διδασκαλία των φυσικών επιστημών (πειράματα υδροστατικής, ο μετεωρολογικός σταθμός σαν εργαστήρι ΦΕ κ.α.), ο Βασίλης Γαργανουράκης, μάλλον ψιθυρίζει ότι ήρθε στον κυβερνοχώρο των ΠΕ4 για να μείνει.

Και φυσικά, δεν είναι δυνατόν να μή γίνει αναφορά στις powerpoint παρουσιάσεις του συναδέλφου που μπορείς να βρεις στην και να κατεβάσεις από την ιστοσελίδα του. Παίρνοντας θάρρος από αυτές που αναφέρονται στους θερμοδυναμικούς κύκλους, ισχυρίζομαι πως είναι από τα καλύτερα δείγματα χρήσης του powerpoint που έχω συναντήσει.

Το κομμάτι της ιστοσελίδας που αναφέρεται στο μεράκι του ιδιοκτήτη της, τη φωτογραφία, υπό κανονικές συνθήκες θα το προσπερνούσα. Όταν όμως στο οπτικό μου πεδίο εμφανίζονται φωτογραφίες όπως η διπλανή, με τίποτα δεν μπορώ να κάνω τη πάπια...

Εύγε!

Αυτά λοιπόν έχει το σημερινό μενού.

Μην ανησυχείς, υπόσχομαι και άλλες μελλοντικές προτάσεις, όταν και πάλι ανοίξει η όρεξη...

Καλή όρεξη - συγγνώμη - πλοήγηση!